Con Bạn Là Một Thiên Tài?

“Một công việc quan trọng nhất của các bậc cha mẹ là phát hiện và phát huy năng khiếu của con và giữ lòng đam mê học hỏi của nó sống mãi.” Dạy Con Làm Giàu 4.

Một câu tóm gọn lại nội dung chính của cuốn Dạy Con Làm Giàu 4 mà tác giả Robert Kiyosaki muốn truyền tải tới độc giả. Đặc biệt là những bậc cha mẹ đang có con trong giai đoạn 9 đến 15 tuổi, giai đoạn mà các con bắt đầu xuất hiện sự thay đổi tâm sinh lý, mong muốn khẳng định bản thân.

Để lựa chọn phương pháp giáo dục phù hợp, các bậc phụ huynh cần hiểu rõ trẻ có tài năng hay loại trí thông minh nào. Theo quan điểm hiện đại, trí thông minh không chỉ giới hạn ở khả năng học toán hay viết văn. Howard Gardner – giáo sư tâm lý học tại Đại học Harvard – đã đưa ra Thuyết đa trí tuệ (Multiple Intelligences Theory) vào năm 1983 và bổ sung thêm vào những năm sau đó, nhằm phản bác quan điểm truyền thống cho rằng “trí thông minh chỉ được đo bằng IQ”.

Ông giới thiệu cho chúng ta 9 loại trí thông minh khác nhau, hãy cùng tôi tìm hiểu:

1. Trí thông minh ngôn ngữ (Linguistic Intelligence)

Khả năng: sử dụng ngôn ngữ để diễn đạt ý tưởng, cảm xúc, thuyết phục hoặc kể chuyện.
Đặc điểm nổi bật: giỏi viết, nói, đọc hiểu, thích kể chuyện, học ngoại ngữ nhanh.
Nghề nghiệp phù hợp: nhà văn, nhà báo, luật sư, chính trị gia, giáo viên, MC.

2. Trí thông minh logic – toán học (Logical–Mathematical Intelligence)

Khả năng: phân tích, lý luận, tư duy trừu tượng, nhận ra mô hình và mối quan hệ logic.
Đặc điểm nổi bật: thích giải toán, thích đặt câu hỏi “tại sao”, thích thí nghiệm hoặc lập kế hoạch.
Nghề nghiệp phù hợp: nhà khoa học, kỹ sư, lập trình viên, kế toán, nhà phân tích dữ liệu.

3. Trí thông minh không gian (Spatial Intelligence)

Khả năng: hình dung, tưởng tượng, thiết kế, thao tác và định hướng trong không gian.
Đặc điểm nổi bật: dễ hình dung bản đồ, giỏi vẽ, có óc thẩm mỹ và cảm nhận hình khối tốt.
Nghề nghiệp phù hợp: kiến trúc sư, nhà thiết kế, họa sĩ, nhiếp ảnh gia, phi công, kỹ sư cơ khí.

4. Trí thông minh vận động cơ thể (Bodily–Kinesthetic Intelligence)

Khả năng: sử dụng cơ thể một cách khéo léo để thể hiện cảm xúc hoặc thực hiện kỹ năng.
Đặc điểm nổi bật: giỏi thể thao, thích vận động, học tốt qua “làm thử”.
Nghề nghiệp phù hợp: vận động viên, diễn viên múa, diễn viên sân khấu, thợ thủ công.

5. Trí thông minh âm nhạc (Musical Intelligence)

Khả năng: cảm nhận, phân biệt, sáng tạo và biểu diễn các mẫu âm thanh, nhịp điệu, giai điệu.
Đặc điểm nổi bật: nhạy cảm với âm thanh, thích nghe nhạc, nhớ giai điệu nhanh, cảm thụ tốt.
Nghề nghiệp phù hợp: ca sĩ, nhạc sĩ, nhà soạn nhạc, giáo viên âm nhạc, nhà sản xuất âm nhạc.

6. Trí thông minh tương tác – xã hội (Interpersonal Intelligence)

Khả năng: hiểu cảm xúc, động cơ và hành vi của người khác; giao tiếp hiệu quả và tạo ảnh hưởng.
Đặc điểm nổi bật: hòa đồng, dễ kết bạn, biết lắng nghe, giỏi thương lượng.
Nghề nghiệp phù hợp: nhà lãnh đạo, giáo viên, nhà tâm lý, nhà quản lý, nhân viên bán hàng.

7. Trí thông minh nội tâm (Intrapersonal Intelligence)

Khả năng: hiểu rõ bản thân, cảm xúc, mục tiêu, giá trị và biết điều chỉnh hành vi.
Đặc điểm nổi bật: hay suy ngẫm, có định hướng cá nhân rõ ràng, biết kiểm soát cảm xúc.
Nghề nghiệp phù hợp: triết gia, nhà nghiên cứu, cố vấn tâm lý, tác giả, nhà lãnh đạo tinh thần.

8. Trí thông minh thiên nhiên (Naturalist Intelligence)

Khả năng: nhận biết, phân loại và hiểu các hiện tượng tự nhiên – sinh vật, động vật, cây cối, khí hậu.
Đặc điểm nổi bật: yêu thiên nhiên, nhạy cảm với môi trường, thích khám phá sinh vật và hệ sinh thái.
Nghề nghiệp phù hợp: nhà sinh học, nhà nông học, nhà môi trường học, bác sĩ thú y, hướng dẫn viên sinh thái.

9. Trí thông minh hiện sinh (Existential Intelligence)

Khả năng: suy ngẫm về ý nghĩa cuộc sống, cái chết, vũ trụ, giá trị tinh thần và triết học.
Đặc điểm nổi bật: hay tự vấn, thích đặt câu hỏi sâu sắc về con người và thế giới.
Nghề nghiệp phù hợp: triết gia, linh mục, nhà nghiên cứu tôn giáo, nhà tư tưởng.

Một người không chỉ có một mà thường có nhiều loại trí thông minh khác nhau như bản thân tôi có: trí thông minh logic – toán học, trí thông minh nội tâm, và trí thông minh hiện sinh. Bạn có trí thông minh nào? Và con bạn có trí thông minh nào? Hãy để lại bình luận bên dưới.

Mỗi người có những loại trí thông minh khác nhau, dẫn tới cách học khác nhau – có môn học giỏi, có môn học kém, có môn yêu thích và có môn không thích.

Ví dụ: mình không có trí thông minh ngôn ngữ, đặc biệt rất kém và ghét môn Văn. Mình nhớ năm thi vào lớp 10 dù học thêm ở cô giáo giỏi trong vùng, nhưng chỉ được 3 điểm – suýt trượt nếu không có môn toán kéo lại. Nhưng do có trí thông minh logic – toán học nên mình giỏi các môn toán, lý, hóa.

Điều quan trọng nhất là phụ huynh cần khám phá ra loại trí thông minh nổi trội của con, từ đó xây dựng phương pháp giáo dục phù hợp thay vì lặp lại khuôn mẫu giáo dục cũ – cách mà cha mẹ từng được dạy. Đừng chỉ giao hết sự giáo dục cho nhà trường, phần lớn giáo viên đều áp dụng một phương pháp giáo dục cho tất cả các con thay vì phương pháp phù hợp với từng trẻ.

Bố mẹ cũng không nên quá quan trọng điểm số trên lớp, nếu điểm trên lớp của trẻ kém, có thể là con không nổi trội về trí thông minh số 1 và 2. Đặc biệt, nhiều người Việt Nam hay so sánh đứa trẻ này với đứa trẻ khác, làm cho các con mất hết ý chí, tủi thân, cảm thấy kém cỏi. Thay vì vậy, chúng ta cần khuyến khích trẻ bộc lộ tài năng riêng.

Tất nhiên, điều này không có nghĩa là do con không nổi trội về trí thông minh số 1 và 2 thì cho con nghỉ học, cha mẹ vừa phải khuyến khích con phát triển trí thông minh của bản thân, vừa phải khuyến khích con hoàn thành giáo dục phổ thông, dù con không giỏi nhưng những môn học này vẫn có tác dụng trong cuộc sống.

Làm thế nào để khuyến khích con? Thành thật mà nói, tôi cũng không có một công thức chung nào. Mỗi đứa trẻ là một cá thể khác biệt, nên cha mẹ cần linh hoạt, kiên nhẫn và sáng tạo trong cách tiếp cận.

Trong Dạy Con Làm Giàu 4, Robert Kiyosaki có nêu vài ví dụ về cách giáo dục của bố mẹ nhằm thúc đẩy con phát triển trí thông minh và theo đuổi đam mê mà các vị phụ huynh có thể tham khảo.

Sau khi giúp con nhận ra điểm mạnh trí tuệ, cha mẹ cần dạy con một kỹ năng khác quan trọng không kém – kỹ năng quản lý tài chính cá nhân. Hiện nay, nhiều đứa trẻ coi bố mẹ như cây ATM rút tiền, coi việc bố mẹ cho tiền như là điều hiển nhiên, không thể hiện sự quý trọng, biết ơn. Sử dụng tiền không hiệu quả, gây lãng phí.

Một phương pháp quản lý tài chính cá nhân được tác giả giới thiệu trong Dạy Con Làm Giàu 4 là Ba Chú Heo Giữ Tiền:

Thiện nguyện: dành 10% thu nhập để cho đi.
Tiết kiệm: để dành cho những lúc khẩn cấp.
Đầu tư: mang đi đầu tư để gia tăng tiền.

Hoặc phụ huynh có thể dạy con phương pháp quản lý tiền bằng 6 Chiếc Hũ (6 Jars Money Management System) là một mô hình nổi tiếng do T. Harv Eker – tác giả cuốn “Bí mật tư duy triệu phú” (Secrets of the Millionaire Mind) – giới thiệu. Gồm:

Nhu cầu thiết yếu: 55% thu nhập.
Đầu tư: 10% thu nhập.
Tiết kiệm: 10% thu nhập.
Giáo dục: 10% thu nhập.
Hưởng thụ: 10% thu nhập.
Cho đi: 5% thu nhập.

Theo tôi thấy thì khi còn nhỏ nên cho con áp dụng Ba Chú Heo Giữ Tiền do phương pháp này đơn giản hơn. Khi lớn có thể chuyển sang áp dụng 6 Chiếc Hũ. Tất nhiên, ngoài 2 phương pháp quản lý tiền trên còn nhiều phương pháp khác bố mẹ có thể tham khảo trong sách báo.

Cảm ơn đã đọc bài viết của tôi. Chúc các bậc phụ huynh có thể khám phá ra trí thông minh của con để từ đó khuyến khích con phát triển, thoải mái thể hiện bản thân.